Το «βιολογικό ρολόι» κρύβει το μυστικό της πρόληψης του Αλτσχάιμερ

Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον άνοιξαν έναν νέο δρόμο στην αντιμετώπιση του Αλτσχάιμερ: πιστεύουν ότι είναι δυνατή η επιβράδυνση της καταστροφής των εγκεφαλικών κυττάρων μέσω της ρύθμισης του εσωτερικού «ρολογιού» του οργανισμού.  Πιο συγκεκριμένα, διαπίστωσαν ότι η απενεργοποίηση μιας συγκεκριμένης πρωτεΐνης που σχετίζεται με τον κιρκάδιο ρυθμό προστάτευσε τον εγκέφαλο πειραματόζωων από τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών που ευθύνονται για τη νόσο. Η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τη νόσο Αλτσχάιμερ, που αφορούν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Η πρωτεΐνη που ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό

Όπως περιγράφεται στο περιοδικό Nature Aging, η πρωτεΐνη που ονομάζεται Rev-Erbɑ Alpha παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του ημερήσιου κύκλου ύπνου, ενέργειας και φλεγμονής. Παρότι η επίδρασή της στον εγκέφαλο δεν είχε μελετηθεί εκτενώς, είναι γνωστό ότι επηρεάζει τα επίπεδα ενός σημαντικού μορίου που λέγεται NAD+, το οποίο σχετίζεται με την παραγωγή ενέργειας και την επιδιόρθωση του DNA. Η μείωση του NAD+ έχει συνδεθεί με τη γήρανση και τη νευροεκφύλιση, γι’ αυτό και πολλές εταιρείες διατροφικών συμπληρωμάτων το προωθούν ως «αντιγηραντικό» μόριο.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Στο Sci Tech Daily διαβάζουμε ότι η ερευνητική ομάδα αφαίρεσε γενετικά την πρωτεΐνη Rev-Erbɑ Alpha από δύο διαφορετικές ομάδες ποντικιών: σε μία από σε όλους τους ιστούς του σώματος και σε μία δεύτερη μόνο από τα αστροκύτταρα, αυτά δηλαδή που υποστηρίζουν και προστατεύουν τους νευρώνες. Και στις δύο περιπτώσεις, τα επίπεδα του NAD+ αυξήθηκαν αισθητά. Το γεγονός αυτό επιβεβαίωσε ότι η Rev Erbα ρυθμίζει άμεσα το NAD+ και ότι η απενεργοποίησή της στα αστροκύτταρα μπορεί να ενισχύσει τον φυσικό μηχανισμό προστασίας του εγκεφάλου.

Το φάρμακο που έδωσε νέα ελπίδα

Πέρα όμως από τα γενετικά πειράματα, πραγματοποιήθηκαν δοκιμές και σε ένα νέο φάρμακο που αναστέλλει τη δράση της εν λόγω πρωτεΐνης. Το σκεύασμα αυτό είχε ήδη δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μοντέλα της νόσου Πάρκινσον και σε μελέτες που αφορούν τη συσσώρευση της β-αμυλοειδούς, η οποία προκαλεί τη νόσο Αλτσχάιμερ. Στα πειραματόζωα, το φάρμακο αύξησε τα επίπεδα NAD+, περιόρισε τη δημιουργία των επικίνδυνων «συσσωματωμάτων» πρωτεϊνών tau και μείωσε την απώλεια νευρικών κυττάρων.

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού δεν αφορά μόνο τον ύπνο ή τη διάθεση, αλλά μπορεί να έχει άμεση επίδραση στην υγεία του εγκεφάλου. Ουσιαστικά, το βιολογικό ρολόι του σώματος φαίνεται να συνδέεται με τους μηχανισμούς της νευροεκφύλισης, δημιουργώντας ευνοϊκές προϋποθέσεις για θεραπείες βασισμένες στη χρονική ρύθμιση των μεταβολικών διεργασιών.

Αν και οι έρευνες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και περιορίζονται σε πειράματα σε ποντίκια, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η στόχευση της Rev Erbα θα μπορούσε μελλοντικά να αποτελέσει μια μη επεμβατική θεραπευτική στρατηγική. Εφόσον αποδειχθεί ασφαλής για τον άνθρωπο, ένα τέτοιο φάρμακο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για την επιβράδυνση του Αλτσχάιμερ, αλλά και για άλλες ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου, όπως το Πάρκινσον ή η άνοια με σωμάτια Lewy.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το εσωτερικό ρολόι του σώματος επηρεάζει τη χημεία του εγκεφάλου μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα εποχή θεραπειών που θα στοχεύουν στην «αναζωογόνηση» των νευρώνων. Αν επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα σε ανθρώπινες μελέτες, η αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ ίσως βγει επιτέλους από το αδιέξοδο στο οποίο έχει βρεθεί για δεκαετίες.